Padelis Frantzis reflects on the criteria for Greek distributors to acquire the rights of a film, and how reasonable, acceptable or even ethical it is to decide to not screen them in theatres, or at least on DVD. Is there true freedom on the circulation of cinema, supposedly the most popular of all forms of art? Arnaud Desplechin’s Rois et reine (Kings and Queen), Catherine Breillat’s Anatomie de l’enfer (Anatomy of Hell) and a rebellious voice from the US, Jonathan Caouette’s Tarnation, have all been acquired by Greek distributors, however remain without actual release. Why are distributors allowed to take films for hostages due to their financial difficulties and can we say that DVD is truly a solution for those who care to follow the trends of cinema at the very moment they happen?
Ταινίες σε αιχμαλωσία
Τί χρειάζεται για να φτάσει μία ταινία στη συνοικιακή σκοτεινή αίθουσα; Πόσες και ποιες από τις ταινίες που γυρίζονται κάθε χρόνο συμπεριλαμβάνονται στις λίστες των εγχώριων διανομέων και με ποια κριτήρια οι υπόλοιπες μένουν εκτός; Πού πηγαίνουν τελικά όλες οι υπόλοιπες ταινίες και πόσο η αγορά του DVD –εσωτερική ή διαδικτυακή- αρκεί για να καλύψει την ανάγκη ενός κινηματογραφόφιλου θεατή; Δεν επιδιώκω να εξετάσω τους μηχανισμούς και τις προτιμήσεις των Ελλήνων διανομέων. Η απάντηση είναι προφανής: τα δικαιώματα εξασφαλίζονται με άξονα την εμπειρία των επιχειρηματιών, την “ανταγωνιστικότητα” του προϊόντος, δηλαδή της κάθε ταινίας, τις κατά περιόδους προτιμήσεις του κοινού. Ο προβληματισμός μου, ωστόσο, δεν είναι μαρκετίστικου χαρακτήρα. Περισσότερο πρόκειται για μία προσωπική εμπειρία που οδηγεί σε μία εξίσου προσωπική απορία: πώς καθορίζεται, τελικά, το εβδομαδιαίο πρόγραμμα των αιθουσών και πόση ελευθερία υπάρχει στο πιο λαοφιλές και εμπορεύσιμο είδος τέχνης, δηλαδή το σινεμά;
Η εμπειρία που γέννησε τον προβληματισμό ίσως φαίνεται και κοινότοπη. Κατά την παραμονή σε πόλη του εξωτερικού, το Εδιμβούργο συγκεκριμένα, παρακολούθησα πριν περίπου ένα χρόνο το φιλμ “Rois et Reine” του Arnaud Desplechin, με τους Devos, Amalric και την Catherine Deneuve σε μία υπέροχη cameo συμμετοχή. Ταινία στημένη με ευφυΐα, σκληρή και διεισδυτική, παρέμεινε στο μυαλό μου ως ένα ικανό δείγμα εμπνευσμένου σύγχρονου Γαλλικού σινεμά. Παραγωγής 2004, με αρκετές υποψηφιότητες Cesar και το Βραβείο Ανδρικού Ρόλου, υποψήφια και για τον Χρυσό Λέοντα στη Βενετία, το “Rois et Reine” δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη σε ελληνική αίθουσα, ούτε απευθείας σε DVD. Μολονότι έχει ανακοινωθεί η κυκλοφορία από μεγάλο διανομέα, προς το παρόν μένει στα αζήτητα, ήδη αρκετό διάστημα μετά το πέρας της καλλιτεχνικής της επικαιρότητας.
Με παρόμοιο τρόπο, η τελευταία ταινία της αιρετικής Catherine Breillat, “Anatomie De L’Enfer”, παραγωγής κι αυτή 2004, έχει ήδη κάνει τον κύκλο στις περισσότερες αίθουσες της υπόλοιπης Ευρώπης, έχει κυκλοφορήσει σε DVD από την Tartan αλλά παραμένει μακριά από τις ελληνικές σκοτεινές αίθουσες. Ένα έργο δοκιμιακό και άκρως αντισυμβατικό, με την υπνωτιστική φωτογραφία του δικού μας Γιώργου Αρβανίτη (ο οποίος συνεχίζει να κάνει εξαιρετικές συνεργασίες στο εξωτερικό), το “Anatomie De L’Enfer” παραμένει στο συρτάρι ανεξάρτητης εταιρίας διανομής της Αθήνας, προφανώς κρινόμενο ως αντιεμπορικό ή ανεπίκαιρο.
Στο συρτάρι της ίδιας εταιρίας βρίσκεται και ένα ακόμη εξαιρετικά “εύφλεκτο” έργο που έκανε τον γύρο του στα διεθνή Φεστιβάλ, αφού πρώτα ταρακούνησε θεατές και κριτικούς σε όσες χώρες ταξίδεψε. Μιλάω για το “Tarnation” του Αμερικανού Jonathan Caouette. 19 χρόνια home-videos σε super-8, καταγράφουν την ανατριχιαστική εφηβεία ενός παιδιού καθώς ανακαλύπτει το τέρας στο μυαλό της σχιζοφρενούς μητέρας του, αλλά και τα δικά του, προσωπικά τέρατα. Ένα project που αναιρεί τις νόρμες του σινεμά και του ντοκιμαντέρ, το “Tarnation” κέρδισε την υποστήριξη των Gus Van Sant και John Cameron Mitchell που συμμετείχαν ως συμπαραγωγοί. Τρία ολόκληρα χρόνια μετά, όμως, δεν έχει ακόμη προβληθεί στο ευρύ ελληνικό κοινό και είναι προσβάσιμο μονάχα μέσα από ξένες εκδόσεις DVD.
Ασφαλώς, ο όγκος νέων κινηματογραφικών παραγωγών που παραδίδονται κάθε έτος είναι γιγάντιος. Από τη μία τα θεματικά ή ετήσια Φεστιβάλ και από την άλλη η ελευθερία ηλεκτρονικής αναζήτησης και απόκτησης τίτλων προσφέρουν μία λύση σε όποιον νιώθει την ανάγκη να απελευθερωθεί από τον σχεδιασμό των διανομέων. Ακόμη κι έτσι όμως, το ερώτημα παραμένει και είναι σχεδόν υπαρξιακό για τον κάθε πιστό παρατηρητή των κινηματογραφικών τάσεων: πόσο αυτονόητο είναι να παραμένουν ταινίες σφραγισμένες σε συρτάρια διανομέων, ειδικά ταινίες ανατρεπτικές και πολυσυζητημένες σε τόσες άλλες χώρες; Και κατά πόσο αναπληρώνεται αυτή η απώλεια από τη λύση των DVD; Κάθε ταινία οφείλει να αναπνέει στις αληθινές τις διαστάσεις, στη σκοτεινή αίθουσα, την ασημένια οθόνη. Όσο πλησιέστερα μπορεί αυτό στη χρονική στιγμή της δημιουργίας της. Αν μπορούμε να μιλάμε για ελευθερία στην έκφραση και την ανταλλαγή ιδεών. Η επιλογή κάποιων τίτλων εκ μέρους των διανομέων είναι λογική. Η ομηρία όμως τίτλων λόγω αδυναμιών προγραμματισμού ή οικονομικής διαχείρισης δεν μπορεί να δικαιολογηθεί με κανένα τρόπο.
This article is part of the Babel Cinema project and is simultaneously published on www.cinemanews.gr and european-films.net.
The author lives in Athens, where going to the movies is a good reason for tolerating hot, summer, traffic jams. He is the editor of cinemanews.gr, a copywriter for an up-and-coming advertising company and an assistant for a prestigious Greek centre of Creative Writing. He has studied Economics and European Politics (which he now denunciates) and European Film Studies at the University of Edinburgh (which he now misses). His working experience on an independent distribution company and on a prestigious Film Festival made him anxious about what cinema really is about. His favorite film would be definitely shot in Paris, 1964.
